Twee schepen · een familie · drie werelddelen
Een eeuw terug. Een eeuw later.
Sanwiradji, Madimin en de overtochten van Sitoebondo en Krakatau. Een familiegeschiedenis verbonden met arbeid, scheepvaart en koloniale ondernemingen.
Dit dossier volgt twee overtochten, een familie en de ondernemingen die arbeid, scheepvaart en kapitaal met elkaar verbonden. 1926 vormt het zwaartepunt. Madimins reis in 1920 en de latere familiegeschiedenis geven de gebeurtenissen een langere tijdslijn. Sanwiradji staat centraal als persoon, naast de honderden andere geregistreerde migranten.
| 1926 | Sitoebondo | Krakatau | Samen |
|---|---|---|---|
| Ingescheept | 648 | 714 | 1.362 |
| Overleden onderweg | 8 | 5 | 13 |
| Aangekomen immigranten | 640 | 709 | 1.349 |
| Opnamen na aankomst | 118 | 123 | 241 |
De twee in de krant genoemde verstekelingen op Krakatau staan afzonderlijk van de 709 immigranten. De index levert twee passende namen op. Ziekenhuisopnamen zijn geen extra passagiers en geen telling van sterfgevallen. [O01] · [K09]
Leesroutes
Begin bij Sitoebondo of Krakatau; volg daarna Sanwiradji en Madimin. Voor de bredere geschiedenis: ondernemingen, leven aan boord en 1920–2026. De collectiezoeker doorzoekt bestandsnamen én beschikbare tekst.
Onderzoeksrapport
Lees de uitgebreide synthese (PDF)Onderzoeksopzet
Project, vragen en methode (PDF)Reizen vergelijken
De tellingen op één paginaOnderzoeksopzet
Werktitel
Van Java naar Suriname, van contractarbeid naar familiegeschiedenis. Sanwiradji, Madimin en de overtochten van Sitoebondo en Krakatau in 1926, in het perspectief van een eeuw migratie en herinnering.
Doelstelling
Het project reconstrueert de overtochten en levenslopen van Javaanse migranten rond 1926 en onderzoekt hoe hun ervaringen samenhingen met koloniale arbeidsorganisatie, scheepvaart en ondernemingsbelangen. De levensloop van Bok Sanwiradji (AD368), haar partner Madimin (WW2003) en hun gedocumenteerde nazaten vormt de microhistorische kern. De vergelijking tussen Sitoebondo en Krakatau verbindt die familiegeschiedenis met een bredere groep migranten.
Centrale onderzoeksvraag
Hoe werden de migratie, overtocht, ontvangst en tewerkstelling van de Javaanse migranten op Sitoebondo en Krakatau in 1926 georganiseerd en ervaren, en hoe werkten deze processen door in de levensloop van Sanwiradji, Madimin en hun nazaten tussen Java, Suriname en Nederland?
Deelvragen
- Wie reisden mee, waar kwamen zij vandaan en hoe betrouwbaar zijn de bewaard gebleven tellingen en persoonsregistraties?
- Welke omstandigheden kenmerkten werving, depotverblijf, vervoer, voeding, medische verzorging en sterfte?
- Hoe werden migranten na aankomst over plantages verdeeld, gehuisvest en aan contracten gebonden?
- Welke rollen speelden NHM, Rotterdamsche Lloyd, SMN, wervingsagenten, plantageondernemingen en overheidsdiensten?
- Hoe ontwikkelden gezin, naamvoering, werk, verblijf en migratie zich in de familie van Sanwiradji en Madimin?
- Hoe worden deze geschiedenissen een eeuw later overgedragen, verbeeld en publiek gemaakt?
Afbakening
De primaire onderzoeksperiode is januari–december 1926. Madimins overtocht in 1920 en de voorafgaande regelgeving vormen de directe voorgeschiedenis. Latere gegevens worden opgenomen wanneer zij aantoonbaar aansluiten bij de onderzochte personen, ondernemingen of herinneringspraktijken. De tijdsgrens van deze editie is 29 september 2026. Het project behandelt geen volledige geschiedenis van alle Javaanse migratie en veronderstelt geen genealogische verwantschap uitsluitend op grond van een achternaam.
Methode
Het onderzoek combineert microgeschiedenis, een collectieve analyse van persoonsregistraties en ondernemingsgeschiedenis. Eerst worden persoonsidentiteiten gekoppeld met contractnummers, monsternummers, wederzijdse familieverwijzingen en burgerlijke-standakten. Vervolgens worden tellingen en trajecten vergeleken met overheidsverslagen, bedrijfsarchieven en kranten. Arbeidersperspectieven worden, waar beschikbaar, betrokken via brieven, verklaringen, familiearchieven en gepubliceerde herinneringen. Afwezigheid van zo’n getuigenis wordt als bronbeperking benoemd.
De krant als bron én als context
Bij iedere krant worden het relevante artikel, de volledige pagina en de volledige editie samengehouden. Voor verdieping wordt gewerkt met drie tijdvensters: de vertrek- en aankomstdag met de omliggende week, de omliggende maand voor voorbereiding en afwikkeling, en het kalenderjaar voor politiek en economisch debat. Relevantie wordt vastgesteld op personen, schepen, instellingen en gebeurtenissen; gelijktijdigheid alleen is onvoldoende.
Bronnenkritiek en terminologie
Koloniale registers en bedrijfsverslagen zijn gemaakt voor bestuur en exploitatie en moeten vanuit die positie worden gelezen. Kranten kunnen dezelfde telegrammen overnemen en zijn dan niet onafhankelijk. Historische termen blijven in transcripties herkenbaar, met toelichting waar nodig. Indexfouten worden niet stilzwijgend gecorrigeerd; interpretaties staan naast de letterlijke bronwaarde.
Beoogde resultaten
Een onderbouwde historische studie, persoonsdossiers, reis- en gebeurtenistabellen, een kritisch beschreven passagiersindex en een duurzaam digitaal bronnenarchief. De HTML biedt toegang tot reproducties, tekstbestanden, krantencontext en onderzoeksnotities. Onopgeloste vragen blijven zichtbaar in een onderzoeksagenda, zodat nieuwe archiefvondsten kunnen worden toegevoegd zonder eerdere conclusies oncontroleerbaar te overschrijven.
Sitoebondo · de overtocht van 1926
| Gebeurtenis | Gegevens |
|---|---|
| Vertrek | Tandjong Priok, 12 april 1926 |
| Aankomst volgens overheidsverslag | 24 mei 1926 |
| Overbrenging naar Paramaribo | 25 mei 1926, met landsvaartuigen volgens de krant |
| Reisduur | 42 verstreken dagen tot 24 mei; 43 tot de overbrenging op 25 mei |
| Rederij | Rotterdamsche Lloyd |
| Gezagvoerder en arts | Smit en dr. Kielstra volgens De West, 28 mei 1926 |
De indexnaam “Sitoebondo II” duidt de tweede geregistreerde transportreis aan. Het gaat niet om een afzonderlijk schip. De reis naar de riviermonding en de overbrenging naar de stad verklaren waarom aankomstberichten verschillende datums kunnen noemen. [P01] · [O01] · [K03] · [K04] · [K15]
| Categorie | Vertrokken | Overleden | Aangekomen |
|---|---|---|---|
| Mannen | 342 | 3 | 339 |
| Vrouwen | 284 | 4 | 280 |
| Kinderen | 22 | 1 jongen | 21 |
| Totaal | 648 | 8 | 640 |
De 21 aangekomen kinderen omvatten negen jongens en twaalf meisjes. De categorieën volgen het historische verslag; zij zijn niet achteraf opnieuw naar moderne leeftijdsgrenzen ingedeeld. [O01]
Ziekte, overlijden en ontscheping
Het verslag noemt 118 ziekenhuisopnamen na aankomst. De kranten Suriname en De West van 28 mei schrijven de acht sterfgevallen toe aan longontsteking. Dat is een contemporaine verklaring in de pers; de individuele medische dossiers en namen van de acht overledenen zijn niet gevonden. De ziektecategorie “longaandoening” in de verslagstaat is geen namenlijst van die overledenen. [O01] · [K05] · [K15]
Verbinding met Mariënburg
Een nieuw geraadpleegd intern NHM-resumé over 1 januari–31 augustus 1926 meldt een aanvraag voor 400 immigranten, waarvan 200 met Sitoebondo waren aangevoerd. De directie beoordeelde die groep positief. Die bedrijfstekst gaat over de toegewezen groep en vervangt het gezondheidsverslag over het gehele transport niet. Scan 126 bespreekt bovendien de bouw van 34 woningen voor een nieuwe kampong. [N11]
Open de oorspronkelijke NHM-passage (scan 126)
De reeks AD1–AD640 is volledig verzameld als moderne index. Drie records noemen Buitenzorg 1924 en meerdere datums wijken af. Gebruik de personenindex samen met de bronnotities.
Ook dieren aan boord
Het NHM-jaarverslag 1926 vermeldt op scan 141 dat op 24 mei twintig karbouwen met Sitoebondo uit Java aankwamen. Zij waren bestemd voor het uittrekken van suikerriet; buiten de maalperiode van de fabriek wilde de onderneming ze voor het ploegen van sawahs beschikbaar stellen. Het krantenbericht van 28 mei noemt eveneens twintig karbouwen voor Mariënburg. Deze lading behoort niet tot de passagierstelling. [N11, scan 141; K05]
Krakatau · de overtocht van 1926
| Gebeurtenis | Gegevens |
|---|---|
| Vertrek | 16 augustus 1926; Tandjong Priok volgens persoonsregistraties |
| Aankomst | 30 september 1926 |
| Reisduur | 45 verstreken dagen |
| Rederij | Stoomvaart Maatschappij Nederland, Amsterdam |
| Schip | Gebouwd in 1912 bij Fijenoord, Rotterdam; opgeleverd 18 juni 1912 |
| Latere naam | Wissekerk vanaf 24 december 1930 |
Dit is het koopvaardijschip Krakatau, niet de Nederlandse marinemijnenlegger met dezelfde naam. De index gebruikt ook “Krakatan”. Bij scheepsonderzoek moeten naam, bouwjaar, eigenaar en reisdatum samen worden gecontroleerd. [N01]
| Categorie | Vertrokken | Overleden | Aangekomen |
|---|---|---|---|
| Mannen | 283 | 2 | 281 |
| Vrouwen | 415 | 3 | 412 |
| Kinderen | 16 | 0 | 16 |
| Totaal | 714 | 5 | 709 |
De zestien kinderen omvatten zes jongens en tien meisjes. Het verslag registreert 123 ziekenhuisopnamen na aankomst. De namen en individuele doodsoorzaken van de vijf onderweg overleden personen zijn nog niet vastgesteld. [O01]
Twee verstekelingen uit Sabang
Hardjosemito staat geregistreerd als man van 25 jaar, vader Amadkoesman, afkomstig uit Soeboeran in Semarang. Wongso staat geregistreerd als man van 20 jaar, vader Jasin, afkomstig uit Mleri, district Kendal. Beide indexen vermelden “Als Stow-Away aangekomen van Sabang”, Waterloo en Hazard en N.V. Nickerie Sugar Estate & Co. Ltd. Er ontbreekt een contractcode. Beide vertrekdatums zijn als 16-8-2026 ingevoerd: een duidelijke tijdsafwijking.
De koppeling aan de twee verstekelingen in De West van 1 oktober 1926 berust op schip, vertrekplaats en reiscontext; de krant noemt in dit bericht geen namen. Daarom blijft het onderscheid tussen indexvermelding en historische identificatie zichtbaar. De twee horen niet automatisch in de som van 709 contractimmigranten. [K09]
Hardjosemito bij het Nationaal Archief · Wongso bij het Nationaal Archief
Passagiersregistraties en ontbrekende nummers
De verzameling bevat 707 contractregistraties met de scheepsnaam Krakatau/Krakatan en twee registraties zonder contractcode. De reeks AD641–AD1349 is niet sluitend: AD831, AD842, AD1166 en AD1167 ontbreken als exacte code, terwijl AD1666 en AD1667 voorkomen. Die laatste twee kunnen verschrijvingen zijn, maar zijn niet stilzwijgend veranderd. De 709 verzamelde scheepsrecords zijn dus niet hetzelfde als een geverifieerde lijst van de 709 aangekomen contractimmigranten.
Begeleiding en ontscheping volgens de pers
Suriname van 1 oktober 1926 noemt kapitein Stapel en dokter Metselaar. De koloniale stoomboten Albina en Koningin Wilhelmina haalden de contractanten af. De krant oordeelt gunstig over behandeling en voeding, maar publiceert geen menu of proviandstaat. Het persbericht noemt aanzienlijk minder ziekenhuisopnamen dan het latere officiële jaarverslag; voor de totaalcijfers wordt daarom het overheidsverslag gebruikt. [K10; O01]
Bok Sanwiradji · AD368

Sanwiradji vertrok op 12 april 1926 met Sitoebondo vanuit Tandjong Priok. De index noemt haar 16 jaar oud en vermeldt Gading, district Kroja, afdeling Tjilatjap, gewest Banjoemas. Haar vader staat als Sanis genoteerd; haar monsternummer is 73. De contractcode AD368 is een ander identificatienummer. [P01] · [P07]
| Moment | Registratie |
|---|---|
| 24 mei 1926–24 mei 1931 | Eerste contract, Marienburg & Zoelen, agenten NHM |
| 20 juni 1931–20 juni 1932 | Hercontract |
| 19 oktober 1929 | Geboorte dochter Madijem, Mariënburg |
| 22 december 1932 | Geboorte zoon Toekiman, Zoelen |
| 2 mei 1935 | Certificaat van ontslag, nummer 579 |
| 4 april 1938 | Premie-ontvangst volgens index |
| 3 november 1948 | Erkenning kinderen; huwelijksaangifte in de kranten |
| 17 november 1948 | Huwelijk met Madimin volgens de index |
| 1974 / 1988 | Migratie naar Nederland / overlijden volgens tentoonstelling Famiri |
Het archiefportret is aan AD368 gekoppeld. Het getal op een gefotografeerd bord mag niet zonder bewijs met het monsternummer worden gelijkgesteld. Een precieze geboortedatum en de oorspronkelijke overlijdensakte zijn niet vastgesteld. [P01] · [P05] · [C03]
De man Sanwiradji AB21, overleden in 1929, is een naamgenoot. Zijn overlijdensbericht hoort niet bij Bok Sanwiradji AD368. [P04] · [K13]
Madimin · WW2003

Madimin kwam zes jaar eerder dan Sanwiradji. De persoonsindex vermeldt vertrek uit Semarang op 1 maart 1920 met Buitenzorg, leeftijd 23 jaar en monsternummer 769. Zijn eerste contract liep van 26 april 1920 tot 26 april 1925 bij Waterloo & Hazard, in dienst van E.R. Kirke. Herkomst: Kediri, Ngandjoek, Brebeg, Brebeg. [P02]
Na een hercontract van 17 oktober 1925 werkte hij bij Marienburg & Zoelen. Verdere hercontracten staan in 1930 en 1932 genoteerd. De wederzijdse verwijzingen naar WW2003 en AD368 verbinden hem met Sanwiradji. De krant publiceerde hun huwelijksaangifte; de aangiftedatum is niet de huwelijksdatum. [P01] · [P02] · [K12] · [K34]
Buitenzorg als afzonderlijke onderzoeksroute
De reis uit 1920 heeft een eigen plaats in de tijdlijn, zonder de cijfers uit 1926 daarop toe te passen. De volledige monsterrol, de doodsoorzaken tijdens deze reis en een sluitende man-vrouw-kindverdeling zijn in deze uitbreiding niet vastgesteld. Het in een studie genoemde transporttotaal is geen vervanging voor controle van het oorspronkelijke verslag.
Kinderen en latere naamvorming
De registraties noemen Madijem (1929) en Toekiman (1932). De latere naam Toekiman Slamet Madimin wordt door indexnotities en kranten uit 1960–1962 ondersteund. Geboorteaankondigingen verbinden Toekiman met vader Madimin 2003/WW en met zijn partner Helouise Jeanette Dipper. De tentoonstelling Famiri biedt aanvullende familiecontext. [P01] · [P02] · [K31] · [K32] · [K33] · [K35] · [C03]
Madimin UU526, die in 1918 met Sitoebondo arriveerde, is een andere persoon. Een gedeelde naam bewijst geen gedeelde identiteit. [P03]
Madimin · stamboom en familiealbum
Deze werkstamboom volgt de familie van Bok Sanwiradji (AD368) en Madimin (WW2003). De historische kern steunt op persoonsindexen; de latere generaties op de openbare tentoonstelling Famiri Familie en de daarbij gepubliceerde fotobijschriften. De aanvullende verwantschappen zijn opgegeven door de opdrachtgever op 29 september 2026 (U01). De bronsoort staat bij elke relatie. De stamboom is nog niet volledig met oorspronkelijke akten gecontroleerd.
Open de stamboom en het familiealbum · Download de PDF
Vier openbare foto’s zijn toegevoegd: Paramaribo 1956, drie generaties circa 1971, Dimitri in Paramaribo circa 1985 en Dimitri met Toekiman in Amsterdam in 2017. De oorspronkelijke beelden, bijschriften en bronverwijzingen zijn samen bewaard.
Pilar, Minnie en Idriss zijn volgens de aanvullende familieopgave kinderen van Dimitri; hun andere ouder(s) zijn niet opgegeven. Faye is volgens dezelfde opgave de dochter van Jowalt Toekiman. Carli en Ria zijn volgens de familieopgave ook de ouders van Gianni, Raquel en Amparo. Bij Etienne, Rafael en Mohini zijn de andere ouders nog niet benoemd. De volledige achternamen van verschillende jongere nazaten blijven open. De foto uit circa 1971 is niet per gezicht geïdentificeerd. “Bamin” uit het bijschrift van 1956 wordt zonder aanvullende bevestiging niet als alias van Madimin WW2003 ingevoerd.
De familiepagina bevat een doorzoekbaar personenregister en afzonderlijke registers van verwantschappen, foto’s en bronnen.
Leven aan boord
Voor de twee reizen uit 1926 is geen dagelijks menuboek of complete proviandstaat gevonden. Wel bestaat een gedetailleerde beschrijving van de historische vervoersvoorschriften. Die vertelt waarop emigranten volgens de regeling recht hadden; zij bewijst niet wat Sanwiradji op een bepaalde dag werkelijk heeft gegeten. [L01] · [N09]
| Moment / uitzondering | Voorgeschreven hoeveelheid volgens Meijerman, gedrukte p. 35 |
|---|---|
| Ontbijt | 250 g rijst, 15 g koffie, 50 g suiker |
| Middag | 250 g rijst, 100 g vlees, 30 g soja, 3 g gedroogde groenten |
| Woensdag en zaterdag | 200 g vlees in plaats van 100 g |
| Maandag en donderdag | Daarnaast 100 g gedroogde vis |
| Avond | 5 g thee; 300 g brood of 200 g beschuit |
| Bereiding | 10 g klapperolie, behalve woensdag en zaterdag |
| Tijdens / kort na havenbezoek | 200 g verse groenten in plaats van gedroogde groenten, tot vijf dagen na vertrek |
| Wanneer storm koken verhindert | 0,8 liter volksspijs en 200 g geconserveerd vlees; vervangende noodvoeding |
Meijerman verwijst hiervoor naar SMN, inv.nr. 211, fol. 17–18. De officiële inventaris 2.20.23 beschrijft dit dossier als vervoersregelingen uit de Staatsbladen 72/73 van 1896 en 299/300 van 1898. De website vermeldt raadpleging in de studiezaal. De oorspronkelijke reglementstekst is hier nog niet als scan beschikbaar. [L01] · [N09]
Dagelijks toezicht
De studie beschrijft een arts/geleider, medische assistentie en mandoers voor groepen van 25 volwassenen. Hygiëne, wassen, afzondering bij besmettelijke ziekte, kleding en slaapbenodigdheden vielen onder voorschriften. Toepasselijkheid, wijzigingen en feitelijke naleving moeten per reis worden onderzocht. [L01]
Voeding in Suriname
Patmo-Mingoens artikel in OSO (1990) behandelt de Javaans-Surinaamse keuken als onderdeel van volkscultuur. Het helpt de culturele betekenis van eten te begrijpen, maar vormt geen bewijs voor een menu op Sitoebondo of Krakatau. [N05]
Gerichte vervolgbronnen
Zoek naar de charterpartij, proviandrekening, inspectie bij vertrek, het journaal van de geleider en verklaringen bij aankomst. Voor medische gebeurtenissen zijn namen en datums nodig; een algemene klachtenbeschrijving uit een andere reis mag niet op 1926 worden overgezet.
Van werving naar plantage
| Fase | Functie | Wat is bekend over de duur? |
|---|---|---|
| Depot op Java | Registratie, keuring, contractformaliteiten, wachten op vertrek | Algemene literatuur noemt wachttijden tot maanden; individuele duur in 1926 onbekend. |
| Overtocht | Vervoer onder gezag van kapitein en geleider | Sitoebondo 42 dagen tot officiële aankomst; Krakatau 45 dagen. |
| Immigrantendepot Paramaribo | Opvang, keuring en verdeling | Een bekostigingsregel van twee dagen is geen bewijs dat iedereen slechts twee dagen verbleef. |
| Ziekenhuis | Behandeling vóór of na plaatsing | 241 opnamen voor beide transporten; ontslagdatums per persoon ontbreken. |
| Plantage | Werk en huisvesting | Contractbegindatum bewijst niet automatisch de eerste gewerkte dag. |
Het eerdere depotdossier is volledig opgenomen. De beschrijving van een Semarang-depot in een voormalige gevangenis betreft een eerdere periode en mag niet zonder nader bewijs op 1926 worden toegepast. [L02]
Uitgebreid depotrapport · Onderzoekstabel voor individuele verblijfsduur
Wat Sanwiradji’s dossier nog niet vertelt
De datum waarop zij zich bij een werver meldde, de dag van aankomst in een Javaans depot, het vertrek uit het Surinaamse depot en haar eerste werkdag zijn niet vastgesteld. Voor een betrouwbare tijdsberekening zijn afzonderlijke depot- en plantageregistraties nodig.
Ondernemingen en koloniale organisatie
| Organisatie | Verbinding met het dossier | Bewijs en beperking |
|---|---|---|
| Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) | Werkgever/agentennetwerk rond Mariënburg en Zoelen; organisatie en financiering van arbeid | AD368, WW2003 en interne campagneverslagen. Geen rederij. |
| Rotterdamsche Lloyd | Rederij van Sitoebondo | Scheepsgegevens en institutionele geschiedenis. “Koninklijke” pas vanaf 1947. |
| Stoomvaart Maatschappij Nederland (SMN) | Rederij van Krakatau; archief met vervoersvoorschriften | 2.20.23, inv.nr. 211; scheepsgeschiedenis Krakatau. |
| Koninklijke West-Indische Maildienst | Schakel in eerdere reizen via Nederland | Historische context; geen bewezen exploitant van deze twee directe reizen in 1926. |
| N.V. Nickerie Sugar Estate & Co. Ltd | Waterloo en Hazard; vermeld bij de twee verstekelingen en Krakatau-registraties | Plantagerelatie in de index; geen bewijs van eigendom van het schip. |
| Surinaamsche Katoen en Landbouw Handel Maatschappij | Margarethenburg in de Krakatau-index | Werkgeversvermelding; nader onderzoek naar juridische bedrijfsstructuur nodig. |
| Surinaamsche Cultuur Maatschappij / NHM-agenten | Peperpot en Dordrecht in de Krakatau-index | Index noemt gedelegeerde/agenten; onderscheid eigenaar, beheerder en agent. |
| Soesman / wervingsagenten op Java | Historische werving en onderhandelingen | In de literatuur beschreven voor eerdere jaren; persoonlijke betrokkenheid bij 1926 niet vastgesteld. |
| Firma Nourse | Besproken alternatief bij vroege vervoersplannen | Onderhandelingen uit eerdere periode, geen aangetoond vervoer van deze twee reizen. |
| Agent-Generaal, gouvernement, Immigratiefonds | Registratie, medische controle, plaatsing en financiering | Overheidsverslag 1927 over 1926 en immigratiearchief. |
De rollen zijn bewust onderscheiden: een planter kon arbeidskrachten aanvragen, een agent kon de werving of plaatsing regelen en een rederij stelde het schip beschikbaar. Dat maakt hen onderdeel van hetzelfde systeem, maar niet van één onderneming. [P01] · [P02] · [O01] · [O03] · [C01] · [N01] · [N02] · [N09]
NHM: de werkgever spreekt
Scan 126 van inv.nr. 9603 noemt 200 met Sitoebondo aangevoerde immigranten, de verwachting van een volgend transport en nieuwe huisvesting. Scan 127 bevat personeelsaantallen per afdeling, hercontracten en opmerkingen over terugkeer naar Java. Scan 128 bespreekt de immigratieretributie en bepleit verlaging van arbeidslonen. Deze interne stukken tonen de economische afwegingen van de leiding; zij zijn geen getuigenis van de arbeiders zelf. [N11]
Het politieke debat in 1926
S. Beck bespreekt in ESB van 3 november 1926 het rekest van de Ondernemersraad voor Suriname. Het artikel verbindt immigratie, kolonisatie, plantagerendement en staatsfinanciering en steunt de voorstellen in grote lijnen. Het is een bron voor ondernemersdenken, niet een neutrale meting van de levensomstandigheden. Volledige aflevering en OCR zijn toegevoegd; het artikel loopt over gedrukte p. 963–966. [N04]
Archiefingangen
NHM 2.20.01: 9449 (ingekomen stukken 1926), 9531 (uitgaande stukken 1926), 9603 (campagneverslagen 1924/25–1926/27), 9653 (grootboeken 1925/26–1927/28). SMN 2.20.23: 211 (vervoersregels), 694 (jaarstukken 1926). De inventaris van scheepsjournalen 2.20.54 noemt voor Krakatau 1912 en 1920, geen journaal uit 1926. [O03] · [N09] · [N10]
Het Rotterdamse indexeringsproject “Kom aan boord” werd in januari 2025 aangekondigd voor circa 30.000 scans. Dat project betekent niet dat een passagierslijst van Sitoebondo 1926 al compleet doorzoekbaar is. De geraadpleegde detailingang naar Lloyd-correspondentie was via de webzoekdienst afgeschermd met een menselijke verificatie; die stap is niet omzeild. [N07]
Nieuwe bedrijfstelling over het kalenderjaar 1926
Het NHM-jaarverslag over 1926 noemt voor Mariënburg en Zoelen samen 197 mannen, 215 vrouwen en 15 kinderen uit de twee transporten: 427 personen. De tekst noemt ook 34 nieuw gebouwde woningen. Dit is een bedrijfstelling van de toewijzing, niet het totale aantal aangekomen immigranten. Bron: 2.20.01, inv.nr. 9603, scan 135.
1920–2026 · een familie in drie werelddelen
| Jaar | Gebeurtenis | Bronbasis |
|---|---|---|
| 1890 | Begin van Javaanse contractmigratie naar Suriname | NA-zoekhulp; voorgeschiedenis |
| 1920 | Madimin vertrekt met Buitenzorg | WW2003 |
| 1925 | Madimin hercontracteert bij Mariënburg & Zoelen | WW2003 |
| 1926 | Sanwiradji komt met Sitoebondo; tweede transport met Krakatau | AD368; overheidsverslag en kranten |
| 1929 / 1932 | Geboorte van Madijem en Toekiman | Persoonsindexen |
| 1948 | Erkenning kinderen, huwelijksaangifte en huwelijk | Indexen en kranten |
| 1960–1962 | Naam Toekiman Slamet Madimin in registratie en pers | Indexnotities en burgerlijke-standberichten |
| 1972 / 1977 / 1978 | Kranten over T.S. Madimin, Billiton en vakbond | Waarschijnlijke aansluiting; initialen alleen zijn niet beslissend |
| 1974 | Sanwiradji verhuist naar Nederland | Tentoonstelling Famiri |
| 1988 | Overlijden Sanwiradji volgens Famiri | Oorspronkelijke overlijdensakte nog niet ingezien |
| 2017 | Sukru Sani, Dimitri Madimin, Museumnacht in De Bazel | Tentoonstelling Famiri |
| 2020 / 2023 | Toekiman / Helouise overleden volgens Famiri | Gepubliceerde familiegeschiedenis |
| 2023–2025 | Publieke erfgoedprojecten en ontsluiting van scheepvaartarchieven | Javaanse contractarbeid vertelt; Stadsarchief Rotterdam |
| 2026 | Honderd jaar na de twee transporten: dit onderzoeksdossier | Onderzoeksstand 29 september 2026 |
De honderdjarige lijn is een onderzoeks- en herinneringskader. Het dossier bewijst geen specifieke herdenkingsbijeenkomst in 2026. De familiepresentatie Famiri vormt de bron voor de genoemde naoorlogse levensloop en de openbare culturele praktijk van Dimitri Madimin; onbekende familieverbanden zijn niet op achternaam ingevuld. [C03] · [N06] · [N07]
Indonesië – Suriname – Nederland
De archiefnamen Batavia, Tandjong Priok, Banjoemas en Tjilatjap behoren tot de koloniale administratie. In dit dossier blijven ze bij transcripties staan. De huidige geografische context wordt daarvan onderscheiden. De geschiedenis loopt van werving en vertrek op Java via plantagearbeid en gezinsvorming in Suriname naar migratie en erfgoedvorming in Nederland. Die beweging hoeft niet voor ieder familielid hetzelfde traject te hebben gevolgd.
Koloniaal Rotterdam biedt een bredere institutionele context van handel, scheepvaart en koloniale beeldvorming. De Rotterdamse bouw van schepen en de Amsterdamse bedrijfsarchieven laten zien waarom deze familiegeschiedenis ook Nederlandse stads- en ondernemingsgeschiedenis is. [N03]
Bronnen, methode en vervolgonderzoek
Deze editie combineert digitale reproducties, moderne archiefindexen, kranten, academische studies en gepubliceerde familiegeschiedenis. Een gedownload bestand is een digitale kopie; een uitsnede is een afgeleide kopie. De fysieke originelen blijven bij de beherende instelling. OCR is een hulpmiddel en kan vooral namen, getallen en kolommen verkeerd lezen.
Herkomst en betrouwbaarheid
Beweringen zijn gekoppeld aan broncodes. Indexen uit Nederland en Suriname kunnen op dezelfde gegevensbasis teruggaan en zijn dan geen volledig onafhankelijke bevestigingen. Bij tegenstrijdigheden blijft de letterlijke bronwaarde bewaard. Voor de reizen krijgen de officiële totaaltabellen voorrang boven een optelsom van onzekere persoonsvelden.
Grenzen van de huidige reconstructie
Nog niet gevonden zijn complete oorspronkelijke monsterrollen van beide reizen, de dertien namen van onderweg overledenen, individuele depotverblijfsduren, de dagelijkse menu’s en een volledig scheepsartsjournaal van 1926. De verzameling is uitgebreid, maar is geen claim dat alle wereldwijd aanwezige documenten zijn gevonden.
Gerichte onderzoeksagenda
| Prioriteit | Bron / verzoek | Onderzoeksvraag |
|---|---|---|
| 1 | NAS: oorspronkelijke bladen AD368 en WW2003 | Volledige registertekst, latere aantekeningen, verwijzingen naar akten |
| 1 | NAS: aankomst-/monsterrollen mei en september 1926 | 709 Krakatau-immigranten, twee verstekelingen, ontbrekende codes; namen overledenen |
| 1 | NAS: immigratiearchief, in Meijerman genoemde nrs. 726 en 727 | Aangevoerde immigranten 1925–1929 en enkele scheepsjournalen 1924–1929; huidige nummering laten bevestigen |
| 1 | NA: SMN 2.20.23/211 | Oorspronkelijke voedingstabellen, geldende wijzigingen en uitzonderingen |
| 2 | NA: NHM 2.20.01/9449, 9531, 9653 | Correspondentie, betaalde vervoerskosten en aankomst/plaatsing |
| 2 | NAS / plantageadministratie / hospitaal | In- en uitschrijving depots, eerste werkdag, ziekenhuisontslag |
| 2 | Stadsarchief Rotterdam: Lloyd-collecties | Sitoebondo-reisadministratie, proviand, bemanning en kapiteinsjournaal |
| 3 | ANRI / Javaanse emigratieadministratie | Werving, depotlocatie en vertrekkeuring; nog geen exact dossier geïdentificeerd |
| 3 | Burgerlijke stand en familiearchief | Huwelijksakte 1948, naamswijzigingen en overlijdensakten |
Deze tabel bevat onderzoekstaken; er zijn geen verzoeken aan archieven of personen verstuurd. Noteer bij iedere aanvulling instelling, toegang, inventarisnummer, scan/folio, datum en onderscheid tussen letterlijke transcriptie en interpretatie.
Versiebeheer
Editie 2 · 29 september 2026. Alle eerdere dossiers en kranten zijn behouden. Nieuwe titels en navigatie gebruiken academische rubrieken. Oude rapporten blijven als eerdere onderzoeksstand beschikbaar. Bestandsmanifesten en SHA-256-controlegetallen maken de export controleerbaar.
Kranten lezen in hun tijd
De collectie bevat 35 bronverwijzingen uit 34 afzonderlijke edities. K03 en K04 verwijzen naar twee gedeelten van dezelfde editie. Elke bron heeft leesuitsneden, een volledige pagina, de voorpagina en de volledige via Delpher aangeboden krant. Sommige krant-PDF’s omvatten meerdere bladen of deeluitgaven van die dag. De uitsneden zijn afgeleide reproducties; rechthoek, PDF-pagina en bronbestand zijn vastgelegd in Uitsnede_verantwoording.json. Bij berichten die over kolommen lopen, staan de delen in leesvolgorde in één PDF.
Een eerste vergelijking omvat vertrekberichten in april, aankomst en reacties in mei, verwachtingen eind september en berichtgeving begin oktober 1926. Nederlandse scheepsrubrieken uit januari, juli, augustus en oktober geven aanvullende scheepscontext; zij mogen niet als onderdelen van dezelfde Java–Suriname-overtocht worden samengevoegd. De volledige edities bewaren ook advertenties, economisch nieuws, burgerlijke stand en koloniale beeldvorming. Een systematische doorlichting van alle kranten uit iedere omliggende dag of week is nog niet uitgevoerd.
Bij het nalopen van de volledige edities zijn verkeerde eerdere paginaverwijzingen bij K06, K15, K17 en K19 hersteld. De oorspronkelijke gedownloade pagina blijft apart bewaard. Er zijn 417 NHM-scans opgenomen, nummers 125–541; gerichte passages zijn gelezen, maar niet alle scans zijn inhoudelijk beoordeeld. Dat onderscheid geldt ook voor de volledige kranten.
Personenindex van beide reizen
Zoek op naam, contractcode, dorp, plantage of schip. De verzameling bevat 640 records uit de Sitoebondo-reeks en 709 scheepsrecords Krakatau/Krakatan, waaronder twee verstekelingen zonder contractcode. Dit is geen gecontroleerde oorspronkelijke monsterrol. De afwijkingen staan bij ieder record.
| Code / naam | Registratie | Reis | Herkomst / plantage | Bron en toelichting |
|---|
Kranten, artikelen en volledige edities
Open een leesuitsnede, de volledige artikelpagina of de gehele krant. De kranten worden als bron beoordeeld: een scheepsbericht kan een andere reis betreffen en een naam hoeft geen familierelatie te bewijzen. Gebruik de datum- en onderwerpfilters om context in dezelfde week, maand of hetzelfde jaar te vergelijken.
Mariënburg in de oorspronkelijke bedrijfsverslagen
Campagnejaren 1925/1926 en 1926/1927. De reproducties bewaren de oorspronkelijke scanvolgorde, inclusief omslagen en bijlagen. OCR is ongecorrigeerd en wordt in de collectiezoeker meegenomen.
1925–1926
Open het campagneverslag als PDF1926–1927
Open het campagneverslag als PDFLeeswijzer bij de eerste vondsten
Scan 126: 200 met Sitoebondo aangevoerde immigranten voor de NHM-groep; huisvesting. Scan 127: hercontracten en personeelsaantallen. Scan 128: immigratiekosten en lonen. Scan 135: jaaroverzicht 1926 en toewijzing van 427 personen aan Mariënburg en Zoelen. Deze aantallen behoren tot verschillende verslagperioden en telcategorieën.
Bronnencatalogus
Broncodes verbinden de hoofdstukken met de bestanden en de beherende instellingen. De kranten hebben een eigen catalogus. Aanvullende onderzoeksnotities staan bij de bron.
| Code | Bron | Toelichting / online vindplaats |
|---|---|---|
| P01 | Bok Sanwiradji, AD368 | Gegevens gelezen; oorspronkelijke registerbladzijde niet verkregen. Online vindplaats |
| P02 | Madimin, WW2003 | Partner AD368; Buitenzorg 1920. Online vindplaats |
| P03 | Madimin, UU526: naamgenoot uit 1918 | Uitgesloten als de gezochte persoon; zie identiteitscontrole. Online vindplaats |
| P04 | Sanwiradji, AB21: man uit 1924 | Uitgesloten als de gezochte persoon; zie identiteitscontrole. Online vindplaats |
| P05 | Archiefportret AD368 | Foto uit gekoppelde archiefverwijzing; geen volledige registerscan. Opnamedatum niet vastgesteld. Online vindplaats |
| P06 | Archiefportret WW2003 | Foto uit gekoppelde archiefverwijzing; geen volledige registerscan. Opnamedatum niet vastgesteld. Online vindplaats |
| P07 | Bok Sanwiradji: Surinaamse index | Screenshot; Nederlandse en Surinaamse index mogelijk dezelfde gegevensbasis. Online vindplaats |
| P08 | Madimin: Surinaamse index | Screenshot en DOM-tekst; geen onafhankelijke tweede persoonsakte. Online vindplaats |
| O01 | Verslag 1927, deel Suriname: gegevens over 1926 | p. 36–37; bijlage M2, gedrukte p. 56 / PDF p. 100; Immigratiefonds PDF p. 101; scheepvaart PDF p. 124. Online vindplaats |
| O02 | Inventaris microfiches Agent-Generaal Immigratie, 2.10.79 | Inventaris gelezen; microfiches niet ingezien. Originelen volgens inventaris in Suriname. Online vindplaats |
| O03 | Inventaris Nederlandsche Handel-Maatschappij, 2.20.01 | Relevante nummers: 9449, 9531, 9603, 9653. Onderliggende stukken nog niet ingezien. Online vindplaats |
| C01 | Marhisdata: Sitoebondo (1916), scheepsnummer 5932 | Bouw- en scheepsgegevens; niet het scheepsjournaal van 1926. Online vindplaats |
| C02 | Lloyd Atelier, jrg. 1 nr. 6, augustus 2019 | Opgeslagen als context; latere scheepsgeschiedenis en beelden zijn geen bewijs van het transport in 1926. Online vindplaats |
| C03 | Famiri Familie: tentoonstellingspanelen Stadsarchief Amsterdam | PDF p. 13–14: familie Madimin; verhuizing Sanwiradji 1974, overlijden 1988. Geen overlijdensakte. Online vindplaats |
| L01 | C.M. Meijerman, Een blik goedkope arbeid op zee, 1895–1930 (2010) | Bijlagen, PDF p. 71 en 73: transport- en ziektecijfers. Afgeronde percentages; geen onafhankelijke telling. Online vindplaats |
| L02 | Gerhard de Kok, Macht en onderdanigheid | Depots: p. 20–21 en 28. Onderliggende geciteerde passages van Hoefte niet zelfstandig gecontroleerd. Online vindplaats |
| H01 | NA-zoekhulp Javaanse contractarbeiders 1890–1930 | Reeks AD1–AD640 gekoppeld aan Sitoebondo, aankomst 24 mei 1926. Online vindplaats |
| N01 | Krakatau: scheepsgegevens | opgeslagen Online vindplaats |
| N02 | Rotterdamsche Lloyd: institutionele geschiedenis | opgeslagen Online vindplaats |
| N03 | Koloniaal Rotterdam | opgeslagen Online vindplaats |
| N04 | Economisch-Statistische Berichten 3 november 1926 | opgeslagen Online vindplaats |
| N05 | De Javaans-Surinaamse keuken en haar betekenis in de volkscultuur | opgeslagen Online vindplaats |
| N06 | Javaanse contractarbeid vertelt | opgeslagen Online vindplaats |
| N07 | Rotterdamse Lloyd toegankelijk maken, 21 januari 2025 | opgeslagen Online vindplaats |
| N08 | Zoekhulp Javaanse contractarbeiders | opgeslagen Online vindplaats |
| N09 | Inventaris SMN 2.20.23 | opgeslagen Online vindplaats |
| N10 | Inventaris scheepsjournalen 2.20.54 | opgeslagen Online vindplaats |
| N11 | NHM, Mariënburg: campagnejaren 1925/1926 en 1926/1927 | Toegang 2.20.01, inv.nr. 9603; scans 125–541. Catalogustitels, scanvolgorde en OCR afzonderlijk bewaard. Online vindplaats |
Zoek in alle bestanden en beschikbare tekst
Meerdere woorden worden samen gezocht. De zoekfunctie gebruikt bestandsnamen, beschrijvingen, transcripties en beschikbare OCR. Ongelezen handschrift en afbeeldingen zonder tekstherkenning zijn alleen via hun beschrijving vindbaar. Alle links verwijzen naar bestanden binnen dit dossier.
Websiteopnamen
Browseropnamen tonen de geraadpleegde website. Ze vervangen de oorspronkelijke archiefstukken niet. Raadpleegdatum: 29 september 2026.









